Kuduz ve Kuduz Aşısı
Hakkında Merak Edilenler
Bir virüsün neden olduğu kuduz, merkezi sinir sistemini etkileyen ölümcül bir enfeksiyon hastalığıdır. Genellikle enfekte hayvanların ısırması veya tırmalaması yoluyla bulaşır. Hastalık, virüsün vücuda girdikten sonra sinir sistemi boyunca ilerleyerek beyne ulaşmasıyla ciddi belirtiler göstermeye başlar. Kuduz virüsü insanlarda ve hayvanlarda ciddi sağlık sorunlarına yol açar, tedavi edilmediğinde hemen her zaman ölümle sonuçlanır.
Kuduz nedir?
Merkezi sinir sistemini etkileyen ve ölümcül olabilen bir viral enfeksiyon hastalığıdır. Hastalığa, Rhabdoviridae ailesinden olan kuduz virüsü (Lyssavirus) neden olur. Kuduz virüsü, genellikle enfekte hayvanların ısırması, tırmalaması veya açık yaralara tükürük teması yoluyla bulaşır. İnsanlarda ve hayvanlarda görülebilen bu hastalık, dünya çapında önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Virüs vücuda girdikten sonra sinir hücreleri boyunca ilerleyerek beyne ulaşır. Beyne ulaştığında merkezi sinir sisteminde ağır hasara yol açar. Bu durum genellikle ölümle sonuçlanır.
Kuduz hastalığı semptomlar ortaya çıktıktan sonra tedavi edilemez hale gelir. Bu nedenle risk altındaki bireylerde erken aşı uygulaması kritik öneme sahiptir.
Kuduz belirtileri nelerdir?
Belirtiler virüsün bulaşmasından sonra genellikle birkaç hafta ila birkaç ay arasında ortaya çıkar. Virüs, vücuda girdikten sonra sinir hücreleri boyunca ilerleyerek beyne ulaştığında semptomlar başlar. Hastalık genellikle grip benzeri belirtilerle başlar; ancak ilerleyen süreçte merkezi sinir sistemini etkileyerek nörolojik semptomlara yol açar. Kuduzun klinik belirtileri prodrom (erken evre), akut nörolojik dönem ve komaya kadar ilerleyen aşamalar şeklinde sınıflandırılabilir. Belirtiler ortaya çıktıktan sonra hastalık neredeyse her zaman ölümcül olduğu için erken teşhis ve önleyici tedavi hayati öneme sahiptir.
• Erken Belirtiler (Prodrom Evresi)
Ateş ve halsizlik: Hafif ateş, yorgunluk ve genel bir rahatsızlık hissi.
Baş ağrısı: Sürekli veya dalgalı seyreden baş ağrısı.
Isırık bölgesinde rahatsızlık: Isırılan veya tırmalanan bölgede ağrı, karıncalanma, yanma veya kaşıntı hissi.
Bulantı ve kusma: Sindirim sistemi şikâyetleri görülebilir.
• Nörolojik Belirtiler (Akut Evre)
Ajitasyon ve huzursuzluk: Hasta kendini endişeli, sinirli veya huzursuz hisseder.
Kas spazmları: Özellikle boğaz kaslarında, yutma sırasında spazmlar oluşabilir.
Hidrofobi (Su korkusu): Su içme isteği olmasına rağmen yutma sırasında spazm nedeniyle sudan kaçınma.
Fotofobi ve ses hassasiyeti: Işık ve sese karşı artan duyarlılık.
Paralizi: Kısmi veya tam felç gelişebilir.
• İleri Dönem Belirtileri
Deliryum ve halüsinasyonlar: Zihin bulanıklığı ve gerçek dışı şeyler görme gibi semptomlar.
Konvülsiyonlar: Şiddetli kasılmalar ve nöbetler.
Koma ve ölüm: Merkezi sinir sistemi çöküşü sonucu koma ve ardından ölüm.
Kuduz nasıl bulaşır?
Kuduz, Lyssavirus adı verilen bir virüsün neden olduğu ve genellikle enfekte hayvanların insanlarla temas yoluyla bulaştığı ölümcül bir hastalıktır. Virüs, enfekte bir hayvanın tükürüğü yoluyla yayılır. Bu tükürüğün insan derisindeki açık yaralara, mukoz membranlara (ağız, burun veya göz) temasıyla bulaşır. En yaygın bulaşma yolu, kuduz bir hayvanın insanı ısırmasıdır. Kuduz insandan insana bulaşmaz; ancak bazı nadir durumlarda organ nakliyle bulaştığı bildirilmiştir.
Kuduz hastalığı nasıl teşhis edilir?
Teşhis genellikle hastalık belirtileri ortaya çıktıktan sonra yapılır; ancak belirtiler başladıktan sonra hastalık ölümcül olduğundan teşhis süreci daha çok hastalığı önlemeye yönelik olarak enfekte hayvanlarla temas sonrası değerlendirmeleri içerir. Kuduz teşhisi; klinik belirtiler, tıbbi öykü ve laboratuvar testlerinin kombinasyonu ile konur.
Kuduz hastalığı nasıl tedavi edilir?
Kuduz, belirtiler ortaya çıktıktan sonra tedavisi neredeyse imkânsız olan ve genellikle ölümle sonuçlanan bir hastalıktır; ancak, kuduz virüsü ile temastan hemen sonra yapılan önleyici tedavi (profilaksi) hastalığın gelişmesini engellemede son derece etkilidir. Bu nedenle kuduz tedavisi öncelikli olarak riskli temas sonrası önlem almayı hedefler. Belirtiler başladıktan sonra kuduz hastalığının tedavisi genellikle mümkün olmasa da son yıllarda uygulanan deneysel tedavi yöntemlerinden biri olan Milwaukee Protokolü bazı vakalarda umut verici sonuçlar elde etmiştir. Bu protokolde hasta derin bir koma haline sokularak beynin virüsle mücadele etmesine olanak tanınır. Bununla birlikte başarı oranı oldukça düşüktür ve tedavi sonrası ciddi nörolojik hasar riski yüksektir.
Hayvan ısırması sonrası ne yapılmalıdır?
Yara Temizliği: Enfekte olma riskini azaltmak için yara yeri hemen bol sabunlu su ve antiseptiklerle iyice temizlenmelidir.
Kuduz Aşısı: Temastan sonra mümkün olan en kısa sürede kuduz aşısına başlanır. Genellikle 0, 3, 7 ve 14. günlerde uygulanır.
Kuduz İmmünoglobulin (RIG): Isırık bölgesine, virüse karşı hızlı bir bağışıklık sağlayan kuduz immünoglobulin enjeksiyonu yapılır.
Kuduz aşısı nedir?
Aşı, kuduz virüsüne karşı bağışıklık sistemini uyararak vücudun koruyucu antikorlar üretmesini sağlar. Kuduz aşısı kuduz virüsü bulaşma riski taşıyan durumlarda kullanılan etkili bir önleme yöntemidir. İki temel amaçla uygulanır:
Profilaktik Aşı (Koruyucu Aşı)
Post-Exposure Prophylaxis (PEP - Temas Sonrası Koruma)
Kuduz aşısı kas içi uygulanır. Temas sonrası tedavide genellikle 4 doz yapılır. İlk doz temas sonrası hemen uygulanır. Riskli durumlarda ilk dozla birlikte immünoglobulin verilir.
Kuduz aşısı kaç dozdur?
Kuduz aşısı koruyucu veya temas sonrası tedaviye göre 4 veya 5 doz olarak uygulanır.
Kuduz aşısının yan etkileri nelerdir?
Ağrı, kızarıklık, şişlik, baş ağrısı, hafif ateş, halsizlik, eklem ağrısı, nadiren alerjik reaksiyon gibi yan etkiler görülebilir.
Kuduz aşısı nerede yapılır?
Kuduz aşısı sadece devlet hastanelerinde yapılmakta olup özel hastanelerde aşı uygulanmamaktadır. Her ilde kuduz aşısı yapılabilecek hastaneler o ilin sağlık müdürlüğü tarafından ilan edilmektedir. İstanbul için ilgili hastanelerin listesi aşağıdadır.
Kaynaklar
- https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü